Gepubliceerd op: 3 februari 2020

Opfrissen die hap!

Nietsvermoedend rondstruinend op Netflix, kwam ik tot een inzicht dat mij als ‘strateeg’ goed raakte. Strategie heeft een imagoprobleem. Wie heeft er nog strategie nodig als je ‘agile’ werkt en losgaat met allerlei design thinking tools en canvassen? Dikke rapporten, saaie heisessies, veel cijfers, maandenlange exercities… Strategie kan droge materie zijn. En wellicht gebeurt er dan iets in de markt – nieuwe wetgeving, nieuwe kanalen, nieuwe spelers – wat je zorgvuldig geformuleerde strategie overbodig maakt. Met een beetje pech verdwijnen de rapporten direct weer in de (virtuele) kast.

Agile werken gaat over het inspelen op de veranderende omgeving. Echter, je wilt je ook niet laten leiden door de waan van de dag en steeds meer van hetzelfde doen, zonder de stap te maken naar echte vernieuwing en een steviger positie in de markt. Of iedereen z’n eigen ding laten doen en maar hopen dat de optelsom leidt tot succes. Weten welk doel je nastreeft is belangrijk. De juiste keuzes voor morgen maken is handig dus.

Maar strategieprocessen zijn zo ‘blauw’*, saai, langdradig… een SWOT invullen, wie wordt daar nou vrolijk van?! Liever hebben we tegenwoordig alles ‘geel’*, oftewel lekker creatief. Strategie kan wel een opfrisser gebruiken!

* Bij de DISC-methodiek, een manier om je persoonlijkheid in kaart te brengen, hebben verschillende sets aan persoonlijke kenmerken ieder een eigen kleur. Grofweg staat blauw voor analytisch, geel voor creatief, rood voor prestatiegericht en groen voor relatiegericht. Je eigen unieke ‘regenboog’ ontstaat doordat je alle kleuren in meer of mindere mate hebt en deze eigenschappen kunt inzetten.

Waar een avondje Netflix niet toe kan leiden

Goed, nu over naar het inzicht dat opdoemde terwijl ik naar Netflix keek. Ik koos een documentaire waarvan de titel me aansprak en was klaar voor een uurtje semiwetenschappelijk entertainment. The Creative Brain, gepresenteerd door neurowetenschapper Dr. David Eagleman, gaat over hoe bijzonder het menselijk brein is. Als enige diersoort worden we niet geregeerd door onze instincten, maar kunnen we creativiteit inzetten om te overleven. Met onze fantasie kunnen we ons allerlei dingen voorstellen die nog niet bestaan. Als je de brug slaat naar strategie: om te komen tot goede inzichten en succesvolle plannen, moet je je een voorstelling kunnen maken van een nieuwe werkelijkheid, een nieuwe toekomst. Typisch iets waar je creativiteit voor nodig hebt dus!

David spreekt met een breed scala aan innovators, van nanotechnologen tot uitvinders en musici, die iets baanbrekends hebben gedaan door creatief te zijn. Een fijn weg te kijken stuk TV, met inspiratie van creatieve geesten, maar vooral ook bruikbare tips over hoe je zelf creatiever kunt worden.

Stel dat je deze tips zou loslaten op het strategieproces voor je bedrijf… en dat je hiermee creatievere en slimmere oplossingen kunt bedenken voor de uitdagingen waar je voor staat… Hoe zou dat eruit kunnen zien?

Maar… wat is creativiteit eigenlijk?

Creativiteit gaat niet over het vanuit het niets nieuwe dingen bedenken, maar over het herscheppen van iets wat al bestaat. Het gaat over het bedenken van nieuwe oplossingen die in een andere context heel normaal zijn. Je legt verbanden tussen een vraag die je bezighoudt, en wat je al weet uit andere situaties. Je neurale netwerken combineren allerlei indrukken uit je omgeving zoals geluid, beeld en verhalen met je eerdere emoties, gedachten en herinneringen. En uit die combinatie ontstaan nieuwe ideeën. Zo vormen al je ervaringen materiaal om creatief mee te zijn.

Op naar een ‘geel’ gekleurde strategie!

Creativiteit is niet de makkelijkste weg. Eén van de innovators in het programma, Nathan Myrhvold, zegt het zo: “It’s always easier to be a critic than a creator”. Dus hoe kun je je creativiteit stimuleren en daarmee je strategieproces effectiever maken?

Tip 1: Try something new

Het menselijk brein is erop ingesteld om dingen met de minst mogelijke moeite te doen. Het brein vraagt al 20% van je energie. Stel je voor dat je over al je beslissingen diep moet nadenken, dan kost alles veel te veel tijd en energie. Veel van onze gedragingen en gedachten worden daarom automatisch, onbewust afgehandeld. Maar echte creativiteit komt juist niet vanuit de weg van de minste weerstand. Zorg ervoor dat je brein bloot wordt gesteld aan allerlei verschillende invloeden, dan leg je onverwachte verbanden en wordt creatief zijn steeds makkelijker.

  • Zorg voor een inspirerende plek voor je sessies, niet in vergaderzaal 3.15.a. Hang posters op, neem kaartjes mee met allerlei woorden of plaatjes, ga grasduinen in tijdschriften, ga de straat op… nieuwe indrukken prikkelen je creativiteit!
  • Kijk eens naar een heel andere branche en de bedrijven die daar succesvol zijn. Wat doen zij goed? En als je die succesfactoren zou doorvertalen naar jouw eigen branche, op welke ideeën kom je dan allemaal?
  • Breng verschillende disciplines aan tafel, breng ‘dwarsdenkers’ binnen! Formuleer met elkaar uitersten over hoe jullie vanuit je eigen vakgebied over een vraagstuk denken, en ga dan eens kijken wat het combineren van die uitersten oplevert aan nieuwe oplossingen
  • Durf buiten je eigen specialisatie te kijken. Neem een heel ander perspectief in, bijvoorbeeld van je klant, van je concurrent, van het hoofd Operations als je zelf verantwoordelijk bent voor marketing…

Tip 2: Push boundaries

Creatieve ideeën ontstaan in een balans tussen het oude en het nieuwe. Als je alles bij het oude houdt, verandert er nooit wat. Als je te ver op de troepen vooruitloopt, landen je ideeën ook niet. Probeer jezelf te stretchen en je opties te verkennen tussen het bestaande en het meest extreme toekomstbeeld.

Wat hier leuk werkt, is scenarioplanning. Poeh, hoe ‘blauw’ kan je zijn, hoor ik je al denken. Maar stiekem werkt dat behoorlijk doeltreffend! Bedenk op basis van de twee ontwikkelingen die de meeste invloed op je succes kunnen hebben, welke toekomstscenario’s er dan spelen. Maak het een zo compleet mogelijk levend plaatje, in woord, beeld, animatie, maakt niet uit! En kijk hoe jouw bedrijf succesvol kan zijn in die situaties. Ik wed dat er dan allerlei opties ontstaan die je niet eerder hebt durven overwegen.

Tip 3: Don’t be afraid of failure

Uit de verhalen in de documentaire blijkt dat successen vaak voortkomen uit eerdere mislukkingen. Failure is het nieuwe succes, is de laatste jaren steeds meer het credo bij design thinking en lean start-up principes. Daarom is het belangrijk om op je bek te durven gaan, ga maar fouten maken! Ga taboes niet uit de weg. En wees ook niet bang om iets neer te zetten wat je later weer gaat aanpassen.

  • Kijk als bedrijf in de spiegel. We vinden het spannend om te benoemen waar een andere organisatie eigenlijk beter in is en waar onze zwakke punten zitten. Met wat voor oplossing zou een nog niet bestaande concurrent jullie helemaal om zeep kunnen helpen? Stel je voor dat Elon Musk zijn zinnen heeft gezet op een succesvolle entree in jouw branche, hoe zou dat eruitzien? Welke inspiratie levert dat voor jullie op?
  • Blijf continu je strategie tegen het licht houden. Hebben jullie briljante ingevingen nog niet opgeleverd wat je had gehoopt, of heeft de markt zich anders ontwikkeld? Je strategie is niet in beton gegoten!

Laat creativiteit je wapen zijn om te ontsnappen aan de waan van de dag

Strategie is niet iets blauws en droogs, maar vraagt ook veel geels: een creatieve blik. Zeker in een snel veranderende omgeving met veel nieuwe spelers en challengers, is het bedenken van nieuwe wegen belangrijk om je niet mee te laten slepen door de waan van de dag. En creativiteit is misschien wel je belangrijkste wapen daarin.